Bryn Mawr College Library Special Collections

illumination from Gordan MS 51

Medieval & Renaissance Manuscripts

MS 10 (olim Goodhart 11) Italy, s. XV2

Pseudo-Eusebius Cremonensis; Pseudo-Augustine / Epistolae; Sulpicius Severus / Vita s. martini, etc.

1. ff. 1r-72r Incipit epistola beati eusebii ad sanctum damasium portuensem episcopum et ad Theodosium romanorum senatorem de morte gloriosissimi confessoris Ieronimi doctoris eximii.

Inc.: Patri reuerendissimo damasio portuensi episcopo et christianissimo romanorum senatori theodosio Eusebius olim Ieronimi sanctissimi discipulus nunc uero eodem orbatus lumine pium dolorem et suauissimum gaudium.

Expl.: Vale igitur Ieronime gloriose uiri semper faciens apud deum memoriam ut tua ualeamus piissima intercessione et in presenti ab omnibus protegi nocuis et in futuro gaudia que iam tu possides adhipisci. Explicit epistola beati eusebii ad sanctum damasum portunensem episcopum et ad theodosium romanorum senatorem de morte gloriosissimi confessoris Ieronomi doctoris eximii.

Ps.-Eusebius Cremonensis, Epistola de morte Hieronomi ad Damasium; PL 22, 239-282.

2. ff. 72r-86r Incipit epistola beati augustini doctoris eximii ad beatum cirillum ierosolimitanum episcopum de magnificentiis eximii doctoris beati Ieronimi.

Inc.: Gloriosissimi christiane fidei athlete sancte matris ecclesie lapidis angularis in quo ad modum firmata consistit nunc uero in celesti gloria sideris radiantis olim ieronimi presbyteri laudes uenerabilis...

Expl.: ut dum in illo steteris loco quo illud sacrum eximi Ieronimi cadauer quiescit eius interuentionibus recommendes. Quoniam nulli dubium est quod ea que optat idem Ieronimus potest continuo obtinere non in suo aliqualiter defraudatur desiderio. Explicit epistola uenerabilis doctoris augustini ad beatum cirillum sanctum ierosolomita [sic] ecclesie pontificem de magnificentiis eximii doctoris ieronimi.

Ps.-Augustine, Epistola de magnificentiis Hieronymi ad Cyrillum; PL 22, 281-289.

3. ff. 86r-154v Incipit epistola sancti cirilli secundi Ierosolimitani episcopi ad beatum augustinum doctorem eximium de miraculis beati ieronimi doctoris magnifici.

Inc.: Uenerabili uiro episcoporum eximio augustino yponensi presuli Cirilius Ierosolimitanus pontifex et omnium sacerdotum infimus illius sequi uestigia cuius in terris sanctitas radiare non cessat.

Expl.: Si quid non superfluum in utile et non bonum solum mee insipientie et negligentie causa hoc accidisse ab omnibus iudicetur.

Mei Augustine karissime in tuis orationibus memor esto.

Ps.-Cyrillus,Epistola ad beatum Augustinum de miraculis Hieronymi; PL 22, 289-326.

4. ff. 155r-156r Incipit epistola seueri de uita sancti martini episcopi.

[Preface:] Seuerus desiderio fratri karissimo salutem. Ego quid frater unanimis libellum quem de uita sancti martini scripseram sceda sua comprimere et intra domesticos parietes cohibere decreueram...

Expl.: Sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso si tibi uidetur nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et quod sufficit loquatur materia non loquatur autor. Explicit epistola.

ff. 156r-158v [Table of contents:] Incipiunt capitula de uita et uirtutibus sancti martini episcopi.

Inc.: De sancta couersatione [sic] adolescentie eius et caritate uel patientia atque humilitate et quod ante baptismum perfectionem tenuerit...

Expl.: Subueniat lapsis memor ipse sue pietatis. i i i Idus nouembris.

ff. 158v-160r Incipit prologus seueri sulpicii de uita sancti martini episcopi.

Inc.: Plerique mortalium studio et glorie seculari inaniter dediti exinde perhennem ut putabant memoriam nominis sui quesierunt.

Expl.: Obsecro autem eos qui lecturi sunt ut fidem dictis adhibeant. nequam me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur. Alioquin tacere quam falsa dicere ualuissem [sic]. Explicit prologus.

ff. 160r-204v Incipit uita sancti martini.

Inc.: Igitur martinus sabarie pannoniorum oppido oriundus fuit sed intra italiam ticini alitus est. Parentibus secundum seculi dignitatem non infimus, gentilibus tamen.

Expl.: Illi post triumphos suos in tartara seua trudentur. Martinus habrahe sinu letus excipitur. Martinus hic pauper et modicus celum diues ingreditur. Explicit epistola.

Sulpicius Severus, De vita beati Martini; PL 20, 159-184.

5. ff. 205r-207r Incipiunt capitula libri secundi.

[Table of contents:] Ubi postumianus edisserit prosperitatem nauigationis et omnem sue peregrinationis historiam...

Expl.: licet impar sim in tanto oneri tamen prolatus a postumiano obedientie cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis non recusem.

ff. 207r-240r Incipit dialogus seueri sulpicii postumiani et galli primus, refert postumianus qualiter in orientem transmigrauit et que ibi uiderit uel audiuerit et que ante descriptam uitam beati martini secum portauerit et regressus ut pretermissa miracula scriberentur rogauit.

Inc.: Cum in unum locum ego et gallus noster conuenissemus, vir michi et propter martini memoriam, ex illius enim discipulis erat et propter sua merita carissimus...

Expl.: Vnde prima illius interi mutilando in gesta pretereo, necquam ea attingam que laicus egit ac monachus, nec uero audita ab aliis potius quam que uidi ipse dicturus sum. Explicit liber secundus.

Sulpicius Severus, Dialogus I; PL 20, 183-202.

6. ff. 240r-241v Incipit capitulatio libri tercii.

[Table of contents:] Vbi intra amphibalum sibi tunicam latentur eduxit...

Expl.: Vbi angelus quid gestum nemanso fuisset in sinodo Martino nunciauit.

ff. 241-261r Incipit liber tercius .

Inc.: Quo primo igitur tempore relictis scolis, beato me uiro iunxi, paucos post dies, euntem ad ecclesiam sequebamur.

Expl.: Verum quia de martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, hec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. Ita pariter accepta galli in sponsione surreximus. Explicit liber tercius. Item dialogus secundus.

Sulpicius Severus, Dialogus II; PL 20, 201-211.

7. ff. 261r-262v

[Table of contents:] Vbi multitudo hominum insperata occurrit audire gallum de sancti martini uirtutibus locuturum...

Expl.: Vbi sperat sollicite inquiri et pie uisitari sepulturam pomponii. Expliciunt capitula.

ff. 262v-283v Incipit liber quartus.

Inc.: Lucessit o galle, surgendum est nam ut uides et postumianus instat, et hic presbyter qui hesterno auditorium amisit, expectat.

Expl.: Nec cum maxime flebili uoce gemeremus omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolere discessum est. Explicit liber quartus et dialogus tercius de uita sancti martini.

Sulpicius Severus, Dialogus III; PL 20, 211-222.

8. ff. 283v-285r

Inc.: Clemens trinitas est una diuinitas. Vt autem per sacramentum cognoscatur. Vnitas est ab eo qui est et spiritus sanctus a quo qui est et unigenitus.

Expl.: ... ut super dixi est uno in duobus et uterque in ipsum, pater in filio, filius in patre, in spiritu sancto, in sancta ecclesia nunc et in inmortalia secula seculorum. amen.

ff. 285r-287r Incipit de transitu sancti martini episcopi.

Inc.: Archadio uero et honorio imperantibus sanctus martinus turonorum episcopus plenus uirtutibus et sanctitate, prebens infirmis multa beneficia.

Expl.: A passione autem domini usque ad transitum sancti martini anni quadringenti duodecim computantur.

ff. 287r-288r Item de transitu eiusdem.

Inc.: Beatus autem seuerinus coloniensis ciuitatis episcopus ut honeste uite et per cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta et consuetudine post matutinos. . .

Expl.: ... sed etsi ad seueri recurramus historiam ipsa hora eum sibi scripsit cum libro uite sue fuisse reuelatum.

ff. 288r-289v Versiculus sancti ambrosii de transitu sancti martini episcopi.

Inc.: Eo namque tempore beatus ambrosius cuius hodie flores eloquii per totam ecclesiam redolentes Mediolanensi ciuitati preerat episcopus.

Expl.: Nam nos utinam uel simplicem possimus historiam explicare.

ff. 289v-291v De translatione corporis sancti martini episcopi.

Inc.: Opere precium est non etiam illud inserere lectioni, qualiter secundum eius corpusculum in loco ubi nunc adoratur.

Expl.: Nos uero de quanto nostro tempore aut fieri uidimus, aut factum certe cognouimus silere nequiuimus. Explicit uita sancti martini.

Gregoris Turonensis Scripta, Narrationes in obitu et de prima translatione; Bibliotheca hagiographica latina, 5619-5623.

9. f. 291v Incipiunt uersus in foribus prime celle sancti martini.

Inc.: Venimus en istuc, hic nemo personat... Expl.: Qui non dormitas prothege israhelem.

ff. 291v-292r Item in cella alia.

Inc.: Hic inhabitauit domini uestigia lambentes... Expl.: Hic inhabitauit quem paradisus habet.

f. 292r Item in cellula interiore. Versus.

Inc.: Sancte deus miserere loci quem semper amasti... Expl.: Vt nos met sanctus ac simul ille uiuet.

f. 292r-v Item illic super locum lecti eius.

Inc.: Qualia sint istic bellantis tel frequenter... Expl.: Pro scario aut cathedra hic hec quam sella die.

ff. 292v-293r Incipiunt uersus basilice primi a parte orientis.

Inc.: Ingrediens templum fert ad sublima uultum... Expl.: Fide ut ipse ait, sic tua salus erit.

f. 293r Item in introitu a parte occidentis. historia euangelice uidue.

Inc.: Discat euangelico christum sermone fateri... Expl.: Laudari meruit iudicis ore dei.

ff. 293v-294r Item uersus a parte legentis super hostium.

Inc.: Discipulis percipiente domino in mari nauigantibus... Expl.: Ineunctum pergit pietas prodigia mundum.

f. 294r Item super arcum absidis altaris.

Inc.: Quam metuendus est locus iste uere in templum dei et porta celi.

f. 294 r-v Item circa tumulum ab uno latere.

Inc.: Hic conditus est sancte memorie martinus... Expl.: ... sed hic totus est presens manifesta omnis gratia uirtutum.

f. 294v Item in alio latere.

Inc.: Certamen bonum certauit... Expl.: quam reddet illi dominus in illa die iustus iudex.

f. 294v Item de super.

Inc.: Confessor meritis martir cruce... Expl.: Ocultet meritis crimina nostra suis.

ff. 294v-295r Item in absida.

Inc.: Martini corpus totis uenerabile terris... Expl.: Perpetuo durent culmina perpetui.

ff. 295r-296r Depositio.

Inc.: Depositio sancti martini tercio idus nouembris... Expl.: tria in altariis, quicumque in corpore, uel casso uel capso.

f. 296r Item Solemnitates basilice sancti martini.

Inc.: tercio idus nouembris depositione sancti martini... Expl.: ... et in futuro patrocinia illius permerebis. Lege ut credas, crede, ut uiuas in eternum.

f. 296v ruled but blank.

Tituli metrici de S. Martino; Bibliotheca hagiographica latina, Novum Supplementum, 5624 b-d. Carmina Sulpicio Severo attributa; PL 74, 671-674.

10. ff. 297r-322v

[Prologue I:] Qui precepit aquam populo producere petram, hic ualet ingenium molificare meum. Vnde tuam uitam zeno sanctissime scribam. Arbitror esse pium signa referre stilum. In quibus excelsus crescis uelut alta expressus.

[Prologue II:] Vobis igitur fratres charissimi breuiter et apte sancti zenonis quedam gesta narramus, uel que olim dum uiueret fecerat, uel qui post obitum mature futura relinquerat seu que per interualla temporum deinde enneuerunt.

Expl.: Sed post coloquii formulam ad exordium negotii perperemus.

[Text:] Eo tempore quo ualerianus cum filio gallieno fasces romani imperii susceptus prima fronte regiminis humanus.

Expl.: Deinde clam qua palam artifex dirus nocuit qui magis dolis contegnis quam uiribus confidit pertinus sacerdotes apertis indiciis sathan inter filios dei inuenisse cognouerunt.

Vita Sancti Zenonis; Bibliotheca hagiographica latina v. 2, 9010. MS 10 physically joins the Life of Zeno to the anonymous Historia translationis Sancti Zenonis; PL 11, 207-214, without any heading. ff. 323-324 ruled but blank; 324=back pastedown.

Parchment. ff. ii (parchment bifolium, i=front pastedown) + 324 (324=back pastedown), modern foliation, 182 x 122 (105 x 63) mm. Written in 21 lines ruled in pale brown ink with double vertical bounding lines, full length (Derolez 13.31) in ink. Occasional prickings visible in lower margin.

I-XV10, XVI4, XVII-XXXIII10. Horizontal catchwords in lower margin, center, verso (Derolez 12.1).

Written in a neat fere-humanistic script by several scribes; occasional notes in margin in a later hand.

Along the inside, bottom, and one-quarter of the top margin of f. 1r, acanthus leaves, finely drawn and shaded blue, green, pink, and red, fill a three-quarter bar border outlined in black. The border extends into the text to include a 10-line pink initial decorated with fine black penwork, and infilled with delicate gold and black scrollwork on an olive green ground. An unidentified coat of arms is centered in the lower margin inside a twelve-sided, pink-framed roundel infilled with gold; although the arms have been mostly effaced, a helmet is still partially visible. On f. 297r the text begins with a 6-line dusky pink initial on a gold ground infilled with a red and green acanthus leaf on a blue ground with white penwork filigree on the initial, the acanthus leaf, and the blue ground. Three black penwork seedpods infilled with gold are placed above the initial in the top margin while extending from the side is a green disc from which a spray of gold and blue balls dangle on penwork stems. Numerous 3-line blue or red initials throughout with fine blue, red, or brown penwork extensions often reaching the length of the column of text. Red or blue paragraph markers. Headings in red throughout. Guide letters for decorator are often visible near, or inside the initials.

Binding: Original wooden boards, covered with early nineteenth-century English red velvet, blind-stamped front and back. On spine tooled in gold on black leather panels: "EUSEBII ET/ ALIORUM EPISTOLAE" and "VITA SANCTI MARTINI." In ink on the lower fore-edge: "Epis: B. Eiusebii."

Written in Northern Italy, probably in Verona, in the second half of the fifteenth century. On f. 162r, the scribe copies a marginal notation written by Maggio Maggi, a Veronese jurist, in the margin of his manuscript of Severus. The note comments on an incident in the life of S. Martin, when the saint, upon meeting an ill-clad beggar, takes his sword, cuts his cloak in half and gives one-half to the poor man: "hoc ferrum quod gladium uel ensem uulgo appellamus, uidi et tetigi ego madius de madiis in ciuitate Verona in domo spectabilium de Biuilaquis die sabbati quarto Augusti de 1425." Another hand appends to this notation: "hodie uero seruatur in Monasterio Fratrum Minorum in templo quod Carrote uulgo nominatur in agro Veronensi." (See Bernard M. Peebles's discussion of Maggio's note, and his comments on the early provenance of MS 10 in "Girolamo da Prato and his Manuscripts of Sulpicius Severus," Memoirs of the American Academy in Rome 13 [1936] 7-66). In the Saibante collection at Verona (Scipione Maffei, Indice delli libri, che si ritrovano nella raccolta del nobile Signor Giulio Saibanti patrizio veronese [Verona, 1734] 213). Abate Matteo Canonici sale (London, 26 Feb. 1821, n. 182), to Thorpe; in 1823 it belonged to Rev. Henry Drury (his note on f. ir: "MS. pulcher in Memor: H. Drury," a table of contents and the remark: "I consider this as a very curious volume. 1023"); his sale (London, 1897, n. 322) to Ellis (Cat. 88, 1898, n. 175); G. I. Ellis sale (London, 28 Oct. 1902, n. 978) to Ellis; sale by Sotheby (London, 14 Dec. 1906, n. 186) to Eversley. Purchased by Howard L. Goodhart from the estate of W. M. Voynich, and given by him to Bryn Mawr College (bookplate and stamp) in 1943.

secundo folio: [op]pressos

Bibliography: De Ricci, p. 1677, no. 11; Faye and Bond, p. 434, no 10.

 

Medieval & Renaissance Manuscripts
Abbreviations Used in Decriptions of Medieval Manuscripts
Full List of Guides to the Collections

Last Update: June 6, 2003